hello world!

Αμετανόητοι ενδορφινομανείς

Πολυάριθμες επιστημονικές έρευνες έχουν δείξει ότι η συστηματική άσκηση προκαλεί την απελευθέρωση ενδογενών ουσιών που οδηγούν στο αίσθημα της ευφορίας, ενώ μειώνουν παράλληλα την υποβόσκουσα κατάθλιψη και το άγχος. Οι δρομείς το γνωρίζουν πολύ καλά αυτό. Το αντιλαμβάνονται καθημερινά στην προπόνηση. Το νιώθουν, όταν καταπίνουν τα χιλιόμετρα σε ένα παραλιακό δρόμο, ενώ τα σύννεφα πασχίζουν ζηλότυπα να τους μιμηθούν. Βιώνουν κάτι να κυκλοφορεί σε κάθε τους κύτταρο, όταν σκαρφαλώνουν τρέχοντας στο βουνό. Διαισθάνονται μια θεραπευτική δράση να διοχετεύεται μέσα τους. Αλλά δεν την κατανοούν!

Οι επιστήμονες κατάφεραν να απομονώσουν πολλές από τις ουσίες αυτές. Τις ονόμασαν νευροδιαβιβαστές και εξέτασαν μία προς μία τις ιδιότητές τους. Μερικές τις ανασυνέθεσαν στο εργαστήριο. Για πολλές άλλες μάντεψαν την ύπαρξη, αλλά δεν τις έχουν ακόμα αναγνωρίσει. Προς το παρόν, έχουν ενοχοποιηθεί 4 τουλάχιστον από αυτές τις ουσίες, υπεύθυνες γι’ αυτό που ονομάζουμε φιλάρεσκα «σωματική ευεξία»: σεροτονίνη, επινεφρίνη, ντοπαμίνη και ενδορφίνες. Όλες ενοχοποιούνται για την έμμονη ιδέα που έχουμε για το τρέξιμο.

Η σεροτονίνη εξασφαλίζει την καλή διάθεση, δημιουργεί το αίσθημα αυτοπεποίθησης και πληρότητας, απομακρύνει την κατάθλιψη. Η περιγραφή αυτή συνοψίζει ό,τι αισθάνεται κάποιος μετά ένα παρατεταμένο τρέξιμο. Είναι ακόμη το ίδιο συναίσθημα που κάποιος βιώνει, όταν καταβροχθίζει μια μακαρονάδα, ή περνά την ώρα του με την οικογένειά του, ή τους επιστήθιους φίλους του. Η σεροτονίνη εξαντλείται με το stress, το άγχος, τη φτωχή σε υδατάνθρακες διατροφή, ή την ασιτία. Αλλά εξαντλείται επίσης με την αδράνεια, αφήνοντας το θύμα της ανυπεράσπιστο να βυθιστεί σε μελαγχολία, ευερεθιστότητα και ψυχική κατάρρευση. Το τρέξιμο προσφέρεται τότε σαν το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο.

Η επινεφρίνη είναι υπεύθυνη για τη μαχητική ανταπόκριση στο φόβο. Το αποτέλεσμα της δράσης της εκδηλώνεται κυρίως στην καρδιά (της οποίας επιταχύνει το ρυθμό), ενώ αυξάνει την αρτηριακή πίεση, ανεβάζει τη θερμοκρασία και ευαισθητοποιεί το νευρικό σύστημα να καταστεί ετοιμοπόλεμο απέναντι στον υποτιθέμενο κίνδυνο. Στην πολυτάραχη αστική διαβίωση, η δράση της επινεφρίνης γίνεται καθημερινά σε όλους μας αντιληπτή. Το συνεχές ξέφρενο κυνήγι των υποχρεώσεων, η αγωνία μήπως καθυστερήσουμε στο προγραμματισμένο ραντεβού, η επιθετική οδήγηση μέσα στους πολυθόρυβους δρόμους, το αέναο πάθος να φανούμε συνεπείς σε ένα πλήθος καθηκόντων, ανεβάζουν στα ύψη την επινεφρίνη. Αυτή, με τη σειρά της, μας ανταμείβει γενναιόδωρα με εξάντληση και κατάθλιψη.

Η ντοπαμίνη είναι κυρίως υπεύθυνη για τους εναλλασσόμενους κύκλους ύπνου και εγρήγορσης. Ενώ αδυνατούμε να αντιληφθούμε άμεσα τη διαταραχή της δράσης της, μπορούμε όμως να την υποπτευθούμε από τη διαταραγμένη εναλλαγή των κύκλων αυτών. Τα αποθέματά της ξοδεύονται με το χρόνιο stress, το διαρκές άγχος, έναν επώδυνο τραυματισμό, την ασιτία, ή τη φτωχή σε υδατάνθρακες διατροφή. Εκείνο, ωστόσο, που ξαφνιάζει είναι το γεγονός ότι η ντοπαμίνη εξαφανίζεται μαζί με την παράλληλη εξαφάνιση των αποθεμάτων της σεροτονίνης. Και φυσικά συμβαίνει και το αντίθετο. Το παρατεταμένο τρέξιμο αποδεικνύεται, και στην περίπτωση της ντοπαμίνης, το ίδιο ευεργετικό.

Οι ενδορφίνες είναι οι κατεξοχήν νευροδιαβιβαστές που λειτουργούν στο σώμα μας σαν «φυσικοί φονιάδες του πόνου» (natural painkillers). Είναι υπεύθυνες για την αδιαφορία στα επώδυνα ερεθίσματα στη διάρκεια μιας χιλιομετρικής δρομικής δραστηριότητας. Οι ημεροδρόμοι το υποστηρίζουν αυτό, σε όλους τους τόνους. Οι ενδορφίνες βοηθούν να πραγματοποιηθούν προσπάθειες που, σε άλλη περίσταση, θα ήταν αδύνατον να ολοκληρωθούν εξ αιτίας του πόνου. Οι δρομείς οφείλουν σε αυτές τη λατρεία που τρέφουν για το τρέξιμο. Και μάλιστα, η δράση των ενδορφινών στην άσκηση σχετίζεται ευθέως με την εβδομαδιαία συχνότητά της.

Προτού οι ενδορφίνες ανακαλυφθούν 30 χρόνια πριν, οι ερευνητές είχαν να λύσουν διάφορες σπαζοκεφαλιές. Όταν ανακαλύφθηκαν, φάνηκε πως δόθηκαν επί τέλους κάποιες αξιόπιστες απαντήσεις. Αλλά στη συνέχεια, όταν ο αρχικός ενθουσιασμός καταλάγιασε, νέα ερωτηματικά αναδύθηκαν στην επιφάνεια: Ποιες τροφές και ποιες δραστηριότητες εκλύουν την απελευθέρωση αυτών των ενδογενών οπιοειδών; Γιατί οι άνθρωποι αισθάνονται όμορφα μετά την άσκηση; Με ποιο τρόπο δρουν οι ενδορφίνες; Δρουν μόνο στον εγκέφαλο, ή συμπαρασύρουν κι άλλα οργανικά συστήματα στο παιχνίδι τους;

Οι ενδορφίνες ανακαλύφθηκαν, όταν οι ερευνητές έσκυψαν πάνω από ένα ήδη γνωστό φαινόμενο: την τάση που έχουμε να εθιζόμαστε από τη μορφίνη και την ηρωίνη. Υποστήριξαν πως, δεν εξοικειωνόμαστε με τις συνθετικές αυτές ουσίες χωρίς αιτία κι αφορμή, αλλά επειδή παρόμοιες ενδογενείς ουσίες κυκλοφορούν έτσι κι αλλιώς στο αίμα μας. Στα μέσα της δεκαετίας του ’70, απομονώθηκαν πολλές τέτοιες οπιοειδείς ουσίες, που δρουν ως νευροδιαβιβαστές σε όλο το σώμα. Με τα συνθετικά ενδογενής και μορφίνη δημιουργήθηκε ο καινούργιος όρος ενδορφίνη. Παρόλα αυτά, πολυάριθμες μελέτες έδειξαν ότι, αν και οι συνθετικές ουσίες μορφίνη και ηρωίνη διαπερνούν τον αιματικό φραγμό και εισέρχονται εύκολα στον εγκέφαλο, οι ενδορφίνες δεν τα καταφέρνουν να τον διαπεράσουν.

Η έννοια της «ανωτερότητας» που βιώνουν οι δρομείς (runner´s high) επιδέχεται κριτική. Τι εννοούν οι δρομείς, όταν λένε ότι αισθάνονται υπέροχα; Κάποιοι νιώθουν ευφορία μετά την καθημερινή τους άσκηση. Άλλοι την αμφισβητούν. Οι πρώτοι προφανώς εκλύουν περισσότερα επίπεδα ενδορφινών. Από την άλλη μεριά όμως, το αίσθημα ευδαιμονίας που νιώθουν σχετίζεται και με ένα ολόκληρο πλέγμα συνειρμών, όπως το αίσθημα του βελτιωμένου image και η αίσθηση εκπλήρωσης ενός καθήκοντος (ή ενός στοιχήματος, ή μιας αποστολής). Σχετίζεται όμως και με ένα πλήθος παραγόντων, που ποικίλουν από τη βεβαιότητα κατάκτησης ενός δυνατού αμυντικού συστήματος απέναντι στις λοιμώξεις, μέχρι την ικανότητα περάτωσης μιας αναερόβιας άσκησης.

Η πιο αξιόπιστη εξήγηση για όλα αυτά τα φαινόμενα είναι ότι το runner´s high οφείλεται στην αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων. Το τρέξιμο (όπως επίσης η ποδηλασία, το τένις και σχεδόν όλες οι δραστηριότητες που απαιτούν την έντονη λειτουργία της καρδιάς) προκαλεί την παράλληλη συμμετοχή οργανικών συστημάτων που αλληλεπιδρούν μέσω νευροδιαβιβαστών.

Φαίνεται ωστόσο ότι, οι αλληλεπιδράσεις αυτές καταλήγουν στην έκκριση ντοπαμίνης. Η χημική αυτή ουσία διεγείρει τον εγκέφαλο και κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται όμορφα. Στο εξής, διακατέχεται από την ακαταμάχητη επιθυμία να επαναλάβει οτιδήποτε του προκαλεί την ίδια ευχαρίστηση. Παρόμοια δράση έχουν πλείστες δραστηριότητες, όπως το μασούλισμα μιας σοκολάτας, η ερωτική συνεύρεση, το αλκοόλ, οι απαγορευμένες ουσίες, το κάπνισμα, αλλά και το ίδιο το τρέξιμο.

Ανεξάρτητα με τις επιστημονικές εξηγήσεις για τη δράση των νευροδιαβιβαστών, το σοβαρότερο ερώτημα αφορά το εάν η έκκριση ντοπαμίνης και ενδορφινών μπορεί να προκαλέσει εθισμό και εξάρτηση. Έχουμε συμβιβαστεί με την ιδέα πως, ο εθισμός σε οποιαδήποτε ουσία καθορίζεται από τη νοσηρότητα που ακολουθεί τη στέρησή της. Οι μελετητές υποστηρίζουν ότι ο εθισμός σχετίζεται με τη νοσηρότητα, τόσο σε διανοητικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο.

«Όταν αισθάνεσαι άσχημα, όταν σταματήσεις να τρέχεις», επισημαίνει ο δόκτωρ George Koob, καθηγητής Νευροφαρμακολογίας στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, «ιδιαίτερα αν έχεις τραυματιστεί, ή έχεις ναυαγήσει οικονομικά, ή έχεις μείνει άνεργος, ή έχεις ηθικά καταρρακωθεί, τότε έχεις σίγουρα περάσει τη διαχωριστική γραμμή του εθισμού».

Για τους αμετανόητους ενδορφινομανείς, που συνεχίζουν απτόητοι να τρέχουν, μια είναι η συμβουλή: να αγωνίζονται καθημερινά ενάντια στον εαυτό τους και τις προκαταλήψεις του. Αν το τρέξιμο σε τελευταία ανάλυση απειλεί την προσωπική τους ζωή, υπάρχει η θεραπευτική λύση του επαναπροσδιορισμού των επιλογών τους.

Ο κίνδυνος δεν βρίσκεται στον υποτιθέμενο εθισμό στις ενδορφίνες, αλλά στο απατηλό αίσθημα υγείας και την παραπλανητική εικόνα ευεξίας που συνεπάγεται η ίδια η άσκηση.

Νίκος Μαρκέας/RunningNews

Επικοινωνία

Μπένος Χρήστος 6944585039
Σιδερέας Ευάγγελος 6974379806
Μιχαλάκης Γιώργος 6983512026
Ζάννης Αλέξης 6972302265

Διεύθυνση

Ανατολικό Κέντρο, Κτήριο 30 
Καλαμάτα 24100
info@sdym.gr

ΕΓΓΡΑΦΗ ΜΕΛΟΥΣ
κατασκευή ιστοσελίδων